واژگان ترکی که با پیشوند«دلی» آغاز می شوند

دلی - ا.ص.(Dəli) تپّه يا كوه طويلي كه روي آن كمي فرو رفته باشد. دیوانه. مجنون. بی‎پروا. بی‎کله. دلیر. جوانمرد. عیار. شیفته. شیدا. پیشوند اسامی‌ گیاهان به معنی بیابانی و وحشی. انبوه. خروشان. به صورت «دلی» وارد لهجة سوری زبان عربی شده است.

دلی آغاج - (گیا)(Dəli ağac) درخت زود رشد کننده.

دلی آوی- (Dəli avı) نخستین شکار سگ شکاری یکساله.

دلی اریک - ا.(گیا)(Dəli ərik) ← چاققال اریگی.

دلی اوت - ا.(گیا)(Dəli ot) نوعی گیاه از تیرة قرنفیلیان. نوعی علوفة دامی. (Spergula)

دلی اوْتو - ا.مر.(گیا)(Dəli otu) الوسن. الیسون زرد. انیسون. بادیان رومی. رازیانة رومی. زیرة رومی. در عربی مبری الکلب می‌گویند. (Pimpinella anisum)

دلی اوْرمان - ا.مر.(Dəli orman) جنگل انبوه.

دلی بئچه - ا.(Dəli beçə) سرمای آخر زمستان.

دلی باز - (Dəli baz) کسی که دیوانگان را دست اندازد.

دلی بازاری - ا.مر.(Dəli bazarı) کاری که شخص سربهوا و بی توجه انجام دهد. چیزهایی که به عقل آدم نمی رسد.

دلی باش - ا.ص.(Dəli baş) نوعی بیماری خطرناک در گوسفندان و گوساله‎ها. خیره سر. دیوانه سر.

دلی باشی - ا.(Dəli başı) رئیس محافظان قصر.

دلی بال - ا.مر.(Dəli bal) نوعی عسل که زنبورها از گلهای زهردار درست کرده باشند.

دلی بالاق - ص.(Dəli balaq) جوان بی تجربه.

دلی بالتا - ص.(Dəli balta) ستمگر. دیکتاتور. ژاندارم. نوعی گلابی آبدار و شیرین.

دلی بایراغی چکمک - (Dəli bayrağı çəkmək) عاشق شدن.

دلی بایرام - اص.(Dəli bayram) خل و چل. دیوانه.

دلی بنگ - ا.مر.(گیا)(Dəli bəng) تاتوره. داتوره. (Datura stramonium)

دلی بولو - ا.(Dəli bulu) ظرف آب بزرگ با دو دسته.

دلی بوینوز- ا.مر.(گیا)(Dəli buynuz) درخت ارغوان. (Cercis siliquastrum).

دلی پوْزوق - ص.(Dəli pozuq) پریشان حال.

دلی تپه - ا.(Dəli təpə) دیوانه سر. دیوانه. خل و چل.

دلی تره - ا.(گیا)(Dəli tərə) گیاه علفی از خانوادة خشخاش.

دلی توتون - ا.مر.(گیا)(Dəli tütün) نوعی توتون با گلهای زرد و برگهای بزرگ و بلندی تا 150 سانتیمتر. حسن کئف توتونو نیز می‌گویند. (Nicotiana rustica)

دلی توْی - ص.(Dəli toy) بی تجربه.

دلی توْیلوق - ا.(Dəli toyluq) رفتار نامناسب با سن و سال.

دلی ثعلب - ا.مر.(گیا)(Dəli sələb) ساریمساق ثعلبی نیز می‌گویند. (colchicum cilicium)

دلی چتنه - ا.مر.(گیا)(Dəli çətənə) از تیرة گیاهان دولپه، ساقة جوان آن قابل خوردن است. مصرف دارویی دارد. رنگ زرد از آن می‌گیرند. (Datiscaccae)

دلی خان - ا.(Dəlixan) چنگیز خان. خان جهانگیر. به همین صورت و معنا وارد زبان فارسی شده است.

دلیخانا - ا.(Dəlixana) تیمارستان.

دلیخانالیق - ا.(Dəlixanalıq) تیمارستانی. دیوانة زنجیری.

دلی دئدیرگن - ص.(Dəli dedirgən) پریشان احوال.

دلی دامی - ا.مر.(Dəli damı) میخانه.

دلی دپک - ص.(Dəli dəpək) بی عقل. ابله.

دلی دولو - اص.(Dəli dülü) آدم پر زور و تنومند که در گفتارش صادق و رک است. دیوانه. شرور. ستیزه جو.

دلی دؤنمز - (Dəli dönməz) دیوانة تمام عیار یا زنجیری.

دلی ساچماسی- (Dəli saçması) سخن دیوانه. سخن نامربوط.

دلی سارایلی - ا.(Dəli saraylı) زن بسیار بزک کرده.

دلي قارقا - ا.مر.(جان)(Dəli qarqa) کلاغ دو رنگ.

دلي قانلي - ص.(Dəli qanlı) شجاع. مجنون. نوجوان.

دلی قودورموش - ص.(Dəli qudurmuş) دیوانه.

دلی قول - ص.(Dəli qul) ← دلی باز.

دلي قیز - اص.(Dəli qız)(دختر دیوانه) قاشق چوبی بزرگ.

دلي قیزین دوْنو- ا.(Dəli qızın donu) لباس بسیار رنگارنگ.

دلی کئچی - ا.(Dəli keçi) دختر بدرد نخور و خشن.

دلی گؤزل - ا.مر.(Dəli gözəl) نوعی وسیله که لبو فروشان، لبو را با آن جابجا کنند.

دلی گوللو - ص.(Dəli güllü) بسیار آرایش کرده.

دلی مانتار - ا.مر.(گیا)(Dəli mantar) قارچی است مرگ آور ولی بسیار زیبا. گلین مانتار نیز ‌گویند. (Amanita muscaria)

دلی یئل - ا.(Dəli yel) باد جنوبی.

دلی یاتاغی - ا.(Dəli yatağı) بیماری تیفوس.

دلی یازمیش - ا.(جان)(Dəli yazmış) بز مادة دو ساله.

واژگان سياسی در زبان ترکی

آلترناتیو - سئچه نک.

آنارشی- دوزنسیزلیک. قانتاشیق.

آنارشیست - هئریکی. شولوق.

استوارنامه- تانیقلیق. ائلچی یازی. یامیلیق. یوْللانما.

اعتبارنامة دیپلماتیک- یامی بلگه.

امپراتور - خاقان. قیرال.

امپراتوری- خاقانلیق.

امپراتوریس- تورکان.

امپریال- خاقانلیق (پادشاهی).

امپریالیست - یاییلیمجی.

امپریالیسم- یاییلیم.

امّت- کوتله.

امیر- بیگ. آقوْلا. چتکچی.

امیرالامراء- بیگلربیگی.

امیرالمؤمنین- قانچی بیگی. قاندی بیگی.

امیرزاده - امیرزه. امیرزادا. آباغان.

امیرکبیر- اولوق بیگ.

انتخاب - اوروندو. سئچکي. سئچمه. سئچی. سئچيم. سایلانیش.

انتخابات- سئچیملر. سئچکیلر. سایلاو.

انتخابات میاندوره‎ای- آرا سئچیم.

انتخاباتی- بللکلی. سئچيمليك.

انتخاب اصلح - سئچیش.

انتخاب شدن - اوروندلانماق. سئچیلمک.

انتخاب کردن - اوروندلاماق. اوزله‎مک. سئچمک. گؤتورمک.

انتخاب کننده- سئچمن. سئچیجی. سایلاوچی.

انتخابی- سئچیلمیش. سئچکین.

انقلاب- چئوریم. چئوریش. چاقچالاقای. دئوريم. دؤنوشوم. بولقا. دؤندریش. قوْپالاق. قوْپونتو. قوْپقون. اؤزگریش. دؤنگریش. دؤنوش.

بایکوت- اسله‎مه.

بایکوت کردن- اسله‎مک.

بحران - بورخان. بولغان. بونالیم.

بحرانی- گرگين. بخشدار- بؤلوک باشی. بؤلوکچو.

بخشداری- بؤلوکلوک.

بنيادگرا - تملچي. ایلکه جی.

بنيانگذار - قوروجو. قورقوجو.

بورژوا- وارلی. بایچو. بای.

بورژاوزی- بایچولار. بایلار. وارلیلار.

بوروکرات- بویروقباز.

بین الملل- ملتلر آراسی. خالق آرا. ائل آرا.

بین المللی- ائل آراسی. ملتلر آراسی. خالق آراسی.

پادشاه - باشتاق. باتچاق. ائوری. کرال. بویروقچو. خاقان. قاراغول.

پادشاهی- شاهلیق. خاقانلیق.

پارلمان- سایلاق. دانیشتای. سالتاق (مجلس نمایندگان).

پارلمانی- دانیشتایلیق. سایلاقلیق.

حزب- اؤبک. بوْغاق (گروه). پای (نصیب).

حکومت- ارکلیک. بیگلیک.

حکومت پدری- آتا ارکی.

حکومت فردی- تک باشچی.

حکومت قومی- قارما بیگلیک.

حکومت کردن - دؤران سورمک. آرانلاماق.

حکومت مطلقه - تک ارکلیک.

دولت- اؤلکه (کشور). اوغور (اقبال). بیگلیک (حکومت). باخانلار قورولو. دورول (هیئت وزیران. کابینه).

دولت شهر - کنددولتی.

دولتمرد- دورولمان.

دیکتاتور- تک باشچی. باشقارا. آجیماز. قییین. اوزگوج. قارا گوج.

دیکتاتوری- تک باشچیلیق. باشقارالیق.

رئیس جمهور - توْپلوم باشی. اؤلکه باشچیسی. باشخان. اؤلکر.

رهبر - اؤنجل. اؤند‌ر. اؤندش. اؤنر. اؤنش. باشجیل. باشقان. باشمان. قوْچاش. باشچی. بوکو. يؤنتمن. اؤنگل. تاپقیر. باشلیق. یوْلباشچی. کؤسم. یئتکچی. تؤرآغاسی. یوْلاچ. تاماتا. بوْیرات.

رهبر کبیر- اولو اؤندر.

سازمان - قورول. قورقو.

سازمان یافته – قورقولو. قوراما.

سازمان ملل متحد - بیرلشمیش ملتلر تشکیلاتی. بیرلشمیش اولوسلار قورولو.

سردی روابط -کوسلوک. سوْیوقلوق.

سفارت- آراچیلیق ائتمک (میانجیگری کردن). آراچیلیق (میانجیگری). ائلچیلیک (شغل و عمل سفیر).

سفارتخانه - ائلچی خانا. ائلچی لیک. ائلچی قوْنا. ساوانلیق.

سفیر - ائلچی. ساوان. یالافار. یالچی. کله چی.

سفیر آکرودیته- اوْرتاق ائلچی.

سفیر دائم- قالار ائلچی.

سفیر فوق العاده- آدینجیق ائلچی. دان ائلچی. دانسیق ائلچی.

سفیر کبیر - باش ائلچی. بؤیوک ائلچی. باش ساوان.

سفیر مقیم- اوْتوراق ائلچی.

سیاست- باشچیلیق (ریاست). آییرون.یؤنلتی. قاشدارما (راهبری). قیزقیت. یوْرغو (کیفر).

سیاست اقتصادی دولت- قامو کسیمی.

سیاست جنگی- قوْنوش.

سیاست خارجی- دیش یؤنلتی. دیش ایش.

سیاست داخلی- ایچ یؤنلتی. ایچ ایش.

سیاستمدار- یؤنلتیجی. ائل باشی. قاشدار. قوْنوشچو.

سیاسی- یؤنلتیسل. قاشدارلیق.

فراکسیون- کسیر(گروه. بخش).

کودتا- قانتاشما. کودتا کردن- قانتاشماق.

کودتایی- قانتاشیق.

گرمی روابط - قیزلیق. ايستيليك.

مجلس - درینگ.

مجلس ملی - قونقالاق.

مجلس نمایندگان - سئچکین.

مجمع – درنك. قورولتاي.

مجمع تشخيص مصلحت – يوْرومتاي.

معترض - قوْنوتلو.

نخست وزیر - باش باخان. باش ناظر. باش وزیر.

نخست وزیری - باش باخانلیق.

نمایندة دائمی - باش دلگه(مثلاً در سازمان ملل متحد).

نمایندة مجلس- سالقیت. سالقوت. توْیقون. سایلاو.

وزارت - باخانليق. تارخانلیق. وزیرلیک.

وزارتخانه- باخانلیق.

وزير- باخان. ناظر. توغلو.

وزیر اطلاعات- قارقات.

وزیر امور خارجه- دیش ایشلر باخانی.

وزیر امور داخله- ایچ ایشلر باخانی.

وزیر بهداشت- ساغالتيم باخانی.

وزیر جنگ- دؤگوش باخانی.

وزیر دربار- ائشیک آغاسی باشی.

وزیر کار- ایش باخانی.

وزیر کشور- اؤلکه باخانی.

وزیر مسکن- قوْنوت باخانی.

وزیر مشاور- گنشمن باخانی.

واژگان ترکی مربوط به عید نوروز

عيد نوروز عيد باستاني تركان يا روز آغاز بهار است. زیباترین و قدیمی ترین روز برای سپاسگذاری از خداوند. روز خروج ترکان از ارکنه قون. آیینی که در نقطة مشترک فهم، اندیشه و رفتار ترکان جای گرفته است. قدیمی ترین مراسم ترکی که مفاهیم طبیعت، خدا و انسان را در محدودة دینی گؤگ ترکها یعنی باورهای شمنی و قامها در برمی‌گرفت. این عید در میان ترکان که بانی این عید باستانی هستند، با نامهای مختلفی چون اولوسون اولو گونو،..

واژگان اداری در زبان ترکی

آبدارچی- آیاقچی. سولوقچو.

آبدارخانه- سولوق.

اخراج - دیشارلاما. دیشله‎مه. بوراخما.

اخراج شدن - دیشارلانماق. چیخاریلماق. چیخیلماق.

واژگان ترکی که با "چوپان" آغاز می شوند

چوپان یکی از نقشهای مهم در حیات ترکان بوده است. از نظر تاریخی نیز ترکان به دلایل جغرافیایی و اقلیمی از ابتدا به رمه داری و پرورش حیوانات بویژه اسب مشغول بوده و نوعی خاص از این فرهنگ یعنی فرهنگ چوپان سواره را به وجود آورده اند. بسیاری از شخصیتهای اساطیری و داستانی ترک در کسوت چوپانی بوده و در این کسوت نیز در داستانها و تاریخ حضور داشته اند. به عنوان نمونه می توان به شخصیتهایی چون قاراجا چوپان در داستانهای دده قورقود و شخصیتهایی چون خان چوبان در ترانه ها و داستانهای متأخر ترکی اشاره کرد.

چوپان در حیات ترکان نقش یک محافظ آگاه، نیرومند و دلاور را بازی می کند. آگاهی و هوشیاری او حافظ ایل بوده و آرامش را به دنبال دارد. او همواره مانند مرزبانی است که دور از مجالس عیش و نوش به کار مهم خود می پردازد. مروری بر واژگان زبانی ترکی که با واژه چوپان آغاز می شوند، می تواند شیفتگان را به ابعاد مختلفی از معنای این واژه برساند.

چوْبان - ا.(Çoban) چوپان. شبان. رمه بان. رامیار. مراقب. کسی که چوبدستی بدست دارد. رئیس ولایت (در قدیم). فن پلنگ شکن در کشتی آزاد که کشتی گیر پای خود را از پشت به پای حریف قلاب می کند و او را بر زمین می کوبد.

چوْبان آتا - (Çoban ata) حافظ و نگهبان گله های گوسفند.

چوْبان آرماغانی-(Çoban armağanı) هدیه که ارزش مادی اندکی دارد ولی از صمیم قلب تقدیم شود.

چوْبان آشی - (Çoban aşı) آشی که با شیر پخته می‌شود. نوعی پلو گوشت.

چوْبان آغاجي- (Çoban ağacı) نوعي بازي با چوبدستي.

چوْبان آلدادان- ا.مر.(جان)(Çoban aldadan) شبان فریبک.

چوْبان آلدار - ا.مر.(جان)(Çoban aldar) شبگرد معمولی (پرنده). (Caprimulgus curopaeus) .

به کلمات زیر دقت کنید همگی با"سو"شروع میشود

به کلمات زیر دقت کنید همگی با"سو"شروع میشود و به نوعی معنی کلمات با "اب" ارتیاط دارند:

"سو" درترکی به معنی "اب" است:

سوپ soup
باتلاق swamp
شنا کردن swim
عرق کردن sweat
شستن و بردن،جاروب کردن sweep
رفتگر sweeper
قو swan
طغیان اب swell
حرکت موجی swig
حرکت مارپیچ اب یا هوا swirl
با کهنه اب چیزیرا کشیدن swab
شیرجه رفتن روی چیزی swoop

-------------------------------------------------------------------------------
"بوکمک bükmək"ترکی به معنای تاکردن ................. کتاب book
-------------------------------------------------------------------------------
"یوغوتyoğut" ترکی به معنی ماست ................. ماستyoghurt

-------------------------------------------------------------------------------
"جرهcərə"ترکی به معنی کوزه ................. کوزه jar
-------------------------------------------------------------------------------
"دیبdib"ترکی به معنی قعرو ته .................عمیق deep
-------------------------------------------------------------------------------
"اوکوزöküz"ترکی به معنی گاو نر .................گاونر ox
-------------------------------------------------------------------------------
"چاپباقçabaq"ترکی به معنی بریدن و قطع کردن ................. قطع کردن و بریدن chop
-------------------------------------------------------------------------------
"تپهtəpə" ترکی ................. نوک و سر top
-------------------------------------------------------------------------------
"یاشماقyaşmaq" ترکی .................یاشماق yashmak
-------------------------------------------------------------------------------
"یورتyurd" به معنی محوطه ................. حیاط yard
-------------------------------------------------------------------------------
"یه نگیyengi" و "یه نیyeni"ترکی به معنی جدید و تازه .................جوان young

"یه نگیyengi" و "یه نیyeni" ................. مردم دنیای جدید(امریکایی) yankee
-------------------------------------------------------------------------------
"فرلانماقfırlanmaq"ترکی به معنی چرخیدن ................. پیچیدن و بالا زدنfurl
-------------------------------------------------------------------------------
"بلbel" ترکی به معنی کمر .................کمربندbelt
-------------------------------------------------------------------------------
"بولوکböluk"ترکی به معنی تکه"بولمک"به معنی تکه تکه کردن .................بلوک،قطعه block
-------------------------------------------------------------------------------
"یاتاقانyataqan" ترکی .................یاتاقان yatagan
-------------------------------------------------------------------------------
"اردکördək" ترکی .................اردک duck
-------------------------------------------------------------------------------
"پارلداماقparildamaq"به معنی درخشیدن ................. مروارید pearl
-------------------------------------------------------------------------------
"سوپورsupur"ترکی به معنی رفتگر .................رفتگر sweeper

"سوپورمکsupurmək" به معنی جارو کردن ................. جاروب کردن sweep
-------------------------------------------------------------------------------
"قورماقqurmaq" به معنی تشکیل دادن .................گروه group
-------------------------------------------------------------------------------
"غازğaz" ترکی .................غازgoose
-------------------------------------------------------------------------------
"چاکالçakkal"ترکی به معنی شغال .................شغال jackal
-------------------------------------------------------------------------------
"دان dan" به معنی اول صبح .................فلق،نورصبحگاهdawn
-------------------------------------------------------------------------------
here,where,earth,مقایسه کنیدبا .................یئرyer=مکان زمین
-------------------------------------------------------------------------------
como,مقایسه با کلمه .................هامیhamı=قامیqamı==همه
-------------------------------------------------------------------------------
seriمقایسه با کلمه ................. سیرهsıra-سیرلنماقsıralanmaq=ردیف و ردیف کردن
-------------------------------------------------------------------------------
first,firmمقایسه با کلمه .................بیرbir=یک
-------------------------------------------------------------------------------
big. .................بویوکbüyük=بزرگ

teeth .................دیشDiş=دندان
-------------------------------------------------------------------------------
dialect .................دیلDil=زبان,dimək=گفتن
-------------------------------------------------------------------------------
change .................چؤنجوçöngü=چرخیدن, تغییر کردن
-------------------------------------------------------------------------------
cyrcl .................چرخ=çərx= چیویرقی çıvırqi , چیویرقیل çıvırqi
-------------------------------------------------------------------------------
tire .................تکر təkər=به معنای چرخ

چوْبان آلماسی - ا.مر.(گیا)(Çoban alması) میوة شبیه به ذرت در درختی کوتاه قد. ← چوبان اوزومو.

چوْبان اپپگی - ا.مر.(گیا)(Çoban əppəyi) نوعی علف صحرایی خوردنی شبیه به ککلیک اوْتو.

چوْبان اکمگی - ا.مر.(گیا)(Çoban əkməyi) نوعی علف صحرایی ترش مزه و آبدار. تکّة بریده شدة نان.

چوْبان الی یالایان - ا.(جان)(Çoban əli yalayan) سوسمار.

چوْبان انیگی - ا.(جان)(Çoban əniyi) سوسمار.

چوْبان اوزومو - ا.مر.(گیا)(Çoban üzümü) گیاهی به بلندی 30 سانتیمتر با گلهای پنبه‌ای. چالی چیچگی، قارا گیلیک و قوش اوزومو نیز‌گویند. (Vaccinium myrtilus)

چوْبان اولدوزو - ا.مر.(Çoban ulduzu) زهره.

چوْبان اوْيونو - ا.مر.(Çoban oyunu) نوعي رقص زنانه. رقصي كه نمايانگر حيات چوپاني باشد.

چوْبان ایسلادان - ا.مر.(Çoban isladan) باران آرام.

چوْبان ایگنه سی - ا.مر.(گیا)(Çoban iynəsi) نوعی گیاهی صحرایی خوشبو. (Gerauium)

چوْبان ایلیگی - ا.مر.(Çoban iliyi) نوعی چوب چنگال دار مخصوص بستن توبرة چوبان به پشتش.

چوْبان بایاتیسی - (Çoban bayatısı) آهنگ مردم آذربایجان.

چوْبان بؤرکو - ا.مر.(Çoban börkü) كوهك، حبابي كه بر اثر باران تند ايجاد شود.

چوْبان بؤرگی - ا.مر.(Çoban börəyi) طعامی از نان آب خورده با فلفل و نمک و روغن.

چوْبان بوْزارتما - ا.مر.(Çoban bozartma) نوعی کباب یا گوشت بریان.

چوْبان بوْیو - ا.(گیا)(Çoban boyu) گیاهی درمانی.

چوْبان بیگی - (Çoban bəyi) سرپرست چوپانهاکه احشام سلطنتی را چرانند. مالیات و عوارض گوسفندان.

چوْبان پوسکولو - ا.مر.(گیا)(Çoban püskülü) ← تیکانلی دفنه. (Ilex ayuif)

چوْبان تکه سی - ا.مر.(گیا)(Çoban təkəsi) نوعی گیاه صحرایی شبیه به قارچ زمینی با برگهایی رو به بالا.

چوْبان توْپپوزو - ا.مر.(گیا)(Çoban toppuzu) نام گیاه بیابانی و علوفه‎ای و چند ساله.

چوْبان توْخماغی - ا.مر.(گیا)(Çoban toxmağı) نام گیاه بیابانی علوفه‎ای و چند ساله.

چوْبانجا - ص.(Çobanca) ساده. بی ریا.

چوْبانجالیق - ا.(Çobancalıq) محل زندگی چوپان.

چوْبان چانتاسی - ا.مر.(گیا)(Çoban çantası) کیس الراع. چنته چوپان. کیسة کشیش. خاکشیر تلخ. قوش آببایی نیز می‌گویند. (Capsella bursu pastoris.cru)

چوْبان چؤرگی - ا.مر.(Çoban çörəyi) نانی که در ازاء زحمت چوپانان به آنان دهند.

چوْبان چؤکردن - ا.مر.(Çoban çökərdən) باران آرام. نوعی خار بلند. دمیر تیکانی نیز گویند.

چوْبان چولوق - ا.(Çoban çuluq) گاوچران (خطاب تحقیر آمیز). بچه های روستا.

چوْبانچی - ا.(گیا)(Çobançı) چنتة چوپان.

چوْبان چیراسی - ا.مر.(گیا)(Çoban çırası) ← قوش قونماز.

چوْبانچیلیق - ا.(Çobançılıq) چوپانی.

چوْبان دئییشی - ا.(Çoban deyişi) شعر ساده ولی زیبا.

چوْبان داراغی - ا.مر.(گیا)(Çoban darağı) مشیطه. مشط الرأس. خارخاسک. (Dipsəcus. Scəndix)

چوْبان داغارجیغی - ا.مر.(گیا)(Çoban dağarcığı) قدومة کوهی. (Thlapsi)

چوْبان داناسی - ا.(Çoban danası) تگرگ ریز.

چوْبان دگنگی - ا.مر.(گیا)(Çoban dəyənəyi) بطباط. هزاربندک. (Polygomum aviculore) ← چوبان آغاجي.

چوْبان دودوگو - ا.مر.(گیا)(Çoban düdüyü) علف هزار بند. خنجر. برشیان. دارو. هزاربندک. بردوسلام. مزمرالراعی. بارهنگ آبی. قاش واش. ملاقه واش. قاشقک. قاشقک آبی. نوعی گیاه علفی که داخل گلهایش به رنگ قرمز گندمگون است. در جنگلهای سایه‎دار می‎روید. آفشار اوْتو، چتوک اوْتو و میخانه چی اوْتو نیز می‎گویند. (Asarum europaeum)

چوْبان دوزلوغو -(Çoban duzluğu) ← ساری چالی.

چوْبان دؤشگی-(Çoban döşəyi) ←چوبان یاسدیغی.

چوْبان دیلیمی - (Çoban dilimi) ←چوبان اکمگی.

چوْبان رقصی - (Çoban rəqsi) رقصي آذربایجانی.

چوْبان سارقیسی - ا.مر.(Çoban sarqısı) برف درشت.

چوْبان سالاتی - ا.مر.(Çoban salatı) سالادی که از گیاهان تازة تازه درست شود.

چوْبانسالیق - ا.(Çobansalıq) مزد چوپان. محل استراحت چوپان در آغل.

چوْبان سوْزقو - ا.(گیا)(Çoban sozqu) ← قازاوْتو.

چوْبان سوزگه سی - ا.مر.(گیا)(Çoban süzgəsi) ← یوْغورت اوْتو.

چوْبانسیریق - ا.(Çobansırıq) مزد یا شاگردانة چوپان به هنگام فروش یکی از احشام گله.

چوْبان قاچیران - (Çoban qaçıran) گرمای ناگهانی.

چوْبان قارغیسی - (Çoban qarğısı) ← بوخور کولو.

چوْبان قاشیغی - ا.مر.(گیا)(Çoban qaşığı) نوعی گیاه صحرایی شبیه به قاشق.

چوْبان قالخیزان - ا.(گیا)(Çoban qaxızan) نوعی گل خاردار از تیرة گل پیغمبر. (Santoria calcitrapa).

چوْبان قایتار - ا.مر.(Çoban qaytar) مواجب، حقوق و كالايي كه به چوپان مي‌پردازند.

چوْبان قاییشدیرماسی - (Çoban qayışdırması) آتش روشن کردن چوپانان و گرد آمدن دور آن در کوه.

چوْبان قورتاران - ا.(Çoban qurtaran) باران ناگهانی.

چوْبان قوشو-(جان)(Çoban quşu) ← آدام آلدادان.

چوْبان قیلقیدان - ا.مر.(گیا)(Çoban qılqıdan) گل گندم ستاره‎ای. نوعی گیاه علفی خاردار یک یا چند ساله. چوْبان قالدیران نیز گویند(Centaurea calcitrapa) ← دمیر تیکانی.

چوْبان کبابی - ا.مر.(Çoban kababı) نوعی غذای گوشتی شبیه کباب سنگ.

چوْبان کبریتی - ا.مر.(گیا)(Çoban kibriti) بومادران کوهستانی. (Achillea vermicalaris Trin)

چوْبان کشمیشی - ا.(گیا)(Çoban kişmişi) ریش بز. لوبیای دریایی. علی جون. علف شوره. (قاتیرقویروغو).

چوْبان کؤستگی -(گیا)(Çoban köstəyi) ← قارا ماما.

چوْبان گونو - ا.مر.(Çoban günü) ← داغ كؤچدو.

چوْبانلاما - ا.(Çobanlama) پاستورال. ادبیاتی که زندگی صحرانشینان بویژة چوپانان را بیان می کند. ← چوبان اويونو.

چوْبانلیق - ا.(Çobanlıq) چوپانی. گله‎داری. دستمزد چوپان. سهم شبانی. شانة آهنی مخصوص گوسفندان.

چوْبان مرهمی - ا.مر.(Çoban mərhəmi) مرهمی‌ که از موم و ترپانتین درست می‌شود.

چوْبانی - ا.(Çobanı) آواز چوپانی. رقص چوپانی. نوعی بازی با چوبدستی كه پيش از عيد برگزار شود.

چوْبان یارماسی - ا.(Çoban yarması) تگرگ بهاری.

چوْبان یازیسی - ا.مر.(Çoban yazısı) ادبیات چوپانی.

چوْبان یاسدیغی - ا.مر.(گیا)(Çoban yasdığı) گل که. تاپو. گل میرحسن ها. گل بابونه. بارماق گولو، چوبان دوشگی و چوبان دؤنگی نیز می‌گویند. (Matricaria chamomilla L.).

چوْبان یاللي - ا.مر.(Çoban yallı) نوعي نمايش يا بازي همراه با گفتگو كه با لحني دراماتيك پيش از بهار اجراء شود.

چوْبانیل - ص.(Çobanıl) چوپانی.

چوْبان یوخوسو - ا.(Çoban yuxusu) خواب سبک.

چوْبان یوْلو - ا.مر.(Çoban yolu) راه پر پیچ و خم. هدیه ای که صاحب بزغالة یا برّة نوزاد به چوپان بدهد.

اخراج کردن - دیشارلاماق. دیشله‎مک.

ادارة خدمات- قوللوق قوْلو...

واژگان آموزشی و علمی در زبان ترکی

آزمايش- سيناق. سیناما. سیناو. دنه‎مه. سیناش. ساچیت.

آزمایش شدن- سینانماق.

آزمایش کردن- سیناماق. دئنه‎مک. یوْخلاماق.

آزمایشگاه- دئنئیلیک. سیناقلیق. آراشقا. دنه مج. وارلاقلیق.

آزمایشگاهی- دئنئیسل. سیناقسال.

آزمایشگر- سیناقچی. سینایان. یوْخلاماجی. یوْخلاییجی. آراشقان. دنه مه چی.

آزمایشی- دنه‎مه. سیناقسال. دنل.

آزموده - سیناقلی.

آزمون- سیناو. دنه تیم. سيناق. یوْخلاما.

آزمون شفاهی- آغیز سیناغی. سؤزلو سیناق.

آزمون میان ترم- آرا سیناو.

آزمون نهایی- سوْن سیناق.

آزمون کتبی- یازی سیناغی.

آمار - ساييم. تاپتی.

آمارگر - ساييمجی. سایغاج.

آمار گرفتن - ساييملاماق.

آمارگیری- ساييملاما.

آمپر- گؤسترگه (نشانگر).

آمپر- آخیم (جریان).

آمپول- آشی. ایگنه.

آموزش - اؤگرتمه. اؤگر‌تيم. اؤگرنک. يؤنرگه.

آموزش ابتدایی- ایلک اوْخول.

آموزش پیش دبستانی- مکتبه قدر اوْخول. اوْخول اؤنجه اؤگرتیم.

آموزش حرفه ای- پئشه اؤگرتیم.

آموزش دادن- اؤگرتمک.

آموزش دیدن- اؤگرشمک. اؤگرنمک.

آموزش عالی- یوکسک اؤگرتیم.

آموزشگاه- اوْخول. اوْخوشقا.

آموزشگاه حرفه‎ای- پیشه‎مکتبی.

آموزش متوسطه- اورتا اوْخول.

آموزش مکاتبه‎ای از راه دور- آچیق اؤگرتیم.

آموزش و پرورش - اؤگرتمه بئجرمه. اؤگرتیم ائیتیم.

آموزشی- اؤگرتیملیک. اؤگرتمه لیک.

آموزگار- ائدیقه. اؤگرتمن. یارقاجی.

آمیب- بیره جیک.

آنالیز- آچیقلاییش. ایچله مه (تحلیل).

آهن ربا - دمیر قاپان.

اتم – اوگه جیک.

اختراع- یارادیم. اویدورما.

اُرگان- قورقو (سازمان).

ارگانیزه- قورولو. قورقون.

ارگانیسم- قاوارا. گؤوده (کالبد).

اسپاسم- قیج.

استالاگتیت- سارقيت (چکنده).

استالاگمیت- تیکیت (چکیده).

استاندارد - اؤلچوت.اؤلچون. گودوک.

استرس- بونالیم. بونالتی.

اسید- تورشو.

اسید استیک- سرکه تورشوسو.

اسید سولفوریک- قارا بوْیا.

اسید سیتریک- لیمو جوْهری.

اسید لاکتیک- قارا قوروت.

اسیدمعده- چؤز یاغی.

اسیدی شدن- تورشوماق.

اسیدی کردن- تورشوتماق.

اکتساب - ائدینیم. قازانیش.

اکتشاف- بولوش. تاپیش.

اکسل- اوْخ. دینگیل (محور).

اکسید- پاس.

اکسیده- پاسلاق (زنگ زده).

الکترود- ایله تج (قطب مغناطیسی).

الکترون- ایلدیر (برق).

الکترونیک- ایلدیریلیق (برقی).

الکتریسیته- ایلدیریم.

الکتریک- ایلدیریسال.

اندیکاتور- گؤسترگه (نشانگر).

اندیکس- گؤسترچ. تامغا (نشانه).

انرژی- گوج. ارکه. باسیم. تپر. چابا.

انرژیک- چاپان. قوْشان.

انژکتور- پوسکورتج (افشاننده).

ایتالیک- اگیک.

ایدئولوژی- دوشون گودوم. سالسانا.

ايده- دوشونجه‌. دوشونو. دوشونوم.

ایده آل- اؤزلک. اریشک. اولکون.

ایده آلیست- اؤزلکچی. اریشکچی.

بارکد- چوبوق ایمی. تانقا.

بازالت - قارا داش.

پروتئین - آغسیم.

پروتون- گؤزه لک.

پزشک- بیچیشچی. دوگدور. توْخدور.

پزشک عمومی- توم باغشی. توم امچی.

پزشک متخصص- آتای باغشی.

پزشکی- امچیلیک. باغشیلیق.

پیش دانشگاهی- بیلیمتای اؤنجه.

پیش دبستانی- اوْخول اؤنجه. مکتبه قدر.

دانش - تانیش. بیلگی. بیلمه. بیلی. بیلیک. بیلیم.

دانش آموز- اؤگرنجی. اوْخووچو.

دانش آموز دو ساله- اسکی قوْندارا. اسکی اوشاق.

دانش آموزی- اؤگرنجیلیک.

دانش پژوه- بیلیمچی.

دانشجو - اؤگر‌نجي.

دانشجوی دانشکدة نظامی- قورسانت.

دانشجویی- اؤگرنلیک.

دانشسرا- اؤگرتلیک.

دانشکده - بیلیمگه.

دانشگاه - تانیشقا. بیلیمتای. بیلیملیک. بیلیم یوردو. اوْخو یوردو(گویش ازبکی). تانیشلاق. بیلی کند.

دانشگاه آزاد- آچیق بیلیمتای. آچیق تانیشقا.

دانشگر- بیلیجی. بیلمن. بیلگین.

دانشمند- بیلیجی. بیلمن. بیلگین.

دانشنامه- دوْغرولوم. بیلیم بلگه.

دانشور- بیلیجی. بیلمن. بیلگین.

دانشیار- اؤگردن.

دبستان - ایلک اوْخول. ائرتین.

دبیر - بیتیکچی. یازمان.

دبیرستان- اوْرتا مکتب. اوْرتان. اوْرتون.

رساله - ساولیق. ایلتگن.

رشته - ساپ.

عِلم - بیلیک. بیلیم.

علم النفس- اؤز بیلیم.

علم تجربی- قارا بیلگی (علمی که از راه تحصیل به دست نیاید).

علم جادویی- اودوم.(قدرت تسلّط بر اجنّه).

علمی- بیلیمسل. بیلمیک.

علوم پایه- آرخا بیلیک. آنیق بیلیک.

کلاس- اوخون. ساپاق.

مُبصر- گؤزتمن. گزکچی.

مُدرّس- اؤگرتمن (معلم).

مدرسه - اوْخول. بشکت.

مدرسة ابتدایی- ایلک اوْخول. اؤنوملوک. ائرتین.

مدرسه راهنمایی- یؤنوملوک. یوْرتون.

مدرسة شبانه - گئجه‎ مکتبی. گئجه اوْخولو. آخشاملیق.

مدرسة مختلط- قارما اوْخول.

مدیر- آبرامان آبراییجی. سرانجامچی. قاشدار. آلیشدیریجی.

معاون- باسوت. گیزیر. یاردیمچی. یامانتی. قارای. یامبا. اوْرون باسار. دایا. یارداق.

نوترون - ایلینجیک.

هم رشته - ساپداش.

همکلاس - ساپاقداش.

به کلمات زیر دقت کنید همگی با"سو"شروع میشود

به کلمات زیر دقت کنید همگی با"سو"شروع میشود و به نوعی معنی کلمات با "اب" ارتیاط دارند:

"سو" درترکی به معنی "اب" است:

سوپ soup
باتلاق swamp
شنا کردن swim
عرق کردن sweat
شستن و بردن،جاروب کردن sweep
رفتگر sweeper
قو swan
طغیان اب swell
حرکت موجی swig
حرکت مارپیچ اب یا هوا swirl
با کهنه اب چیزیرا کشیدن swab
شیرجه رفتن روی چیزی swoop

-------------------------------------------------------------------------------
"بوکمک bükmək"ترکی به معنای تاکردن ................. کتاب book
-------------------------------------------------------------------------------
"یوغوتyoğut" ترکی به معنی ماست ................. ماستyoghurt

-------------------------------------------------------------------------------
"جرهcərə"ترکی به معنی کوزه ................. کوزه jar
-------------------------------------------------------------------------------
"دیبdib"ترکی به معنی قعرو ته .................عمیق deep
-------------------------------------------------------------------------------
"اوکوزöküz"ترکی به معنی گاو نر .................گاونر ox
-------------------------------------------------------------------------------
"چاپباقçabaq"ترکی به معنی بریدن و قطع کردن ................. قطع کردن و بریدن chop
-------------------------------------------------------------------------------
"تپهtəpə" ترکی ................. نوک و سر top
-------------------------------------------------------------------------------
"یاشماقyaşmaq" ترکی .................یاشماق yashmak
-------------------------------------------------------------------------------
"یورتyurd" به معنی محوطه ................. حیاط yard
-------------------------------------------------------------------------------
"یه نگیyengi" و "یه نیyeni"ترکی به معنی جدید و تازه .................جوان young

"یه نگیyengi" و "یه نیyeni" ................. مردم دنیای جدید(امریکایی) yankee
-------------------------------------------------------------------------------
"فرلانماقfırlanmaq"ترکی به معنی چرخیدن ................. پیچیدن و بالا زدنfurl
-------------------------------------------------------------------------------
"بلbel" ترکی به معنی کمر .................کمربندbelt
-------------------------------------------------------------------------------
"بولوکböluk"ترکی به معنی تکه"بولمک"به معنی تکه تکه کردن .................بلوک،قطعه block
-------------------------------------------------------------------------------
"یاتاقانyataqan" ترکی .................یاتاقان yatagan
-------------------------------------------------------------------------------
"اردکördək" ترکی .................اردک duck
-------------------------------------------------------------------------------
"پارلداماقparildamaq"به معنی درخشیدن ................. مروارید pearl
-------------------------------------------------------------------------------
"سوپورsupur"ترکی به معنی رفتگر .................رفتگر sweeper

"سوپورمکsupurmək" به معنی جارو کردن ................. جاروب کردن sweep
-------------------------------------------------------------------------------
"قورماقqurmaq" به معنی تشکیل دادن .................گروه group
-------------------------------------------------------------------------------
"غازğaz" ترکی .................غازgoose
-------------------------------------------------------------------------------
"چاکالçakkal"ترکی به معنی شغال .................شغال jackal
-------------------------------------------------------------------------------
"دان dan" به معنی اول صبح .................فلق،نورصبحگاهdawn
-------------------------------------------------------------------------------
here,where,earth,مقایسه کنیدبا .................یئرyer=مکان زمین
-------------------------------------------------------------------------------
como,مقایسه با کلمه .................هامیhamı=قامیqamı==همه
-------------------------------------------------------------------------------
seriمقایسه با کلمه ................. سیرهsıra-سیرلنماقsıralanmaq=ردیف و ردیف کردن
-------------------------------------------------------------------------------
first,firmمقایسه با کلمه .................بیرbir=یک
-------------------------------------------------------------------------------
big. .................بویوکbüyük=بزرگ

teeth .................دیشDiş=دندان
-------------------------------------------------------------------------------
dialect .................دیلDil=زبان,dimək=گفتن
-------------------------------------------------------------------------------
change .................چؤنجوçöngü=چرخیدن, تغییر کردن
-------------------------------------------------------------------------------
cyrcl .................چرخ=çərx= چیویرقی çıvırqi , چیویرقیل çıvırqi
-------------------------------------------------------------------------------
tire .................تکر təkər=به معنای چرخ

آغلاماق

در ترکی آذربایجانی به"" گریه کردن"" (آغلاماق) گفته میشود.ولی این کلمه مترادفهای زیادی دارد که هر کدام حالات مختلف گریه را بیان می کند.مثلا":

آغلامیسماق :: یعنی بغض کردن و به حالت گریه افتادن بدون اشک ریختن.

بؤزمک :: معنی حالت گریه گرفتن کودک.

دولوخسونماق :: معنی حالت گریه به خود گرفتن و متأثر شدن بزرگسال و پر شدن چشم از اشک میباشد.

آغلاشماق :: معنی گریه دسته جمعی و تعزیه بکار میرود.

هؤنکورمک :: با صدای بلند گریه کردن و هؤککولده مک گریه با هق هق میباشد.

بوزلاماق :: با صدای بلند گریه کردن و از سرما لرزیدن میباشد.

ایچین چالماق :: معنی از فرط گریه کردن گریه بدون اشک و یا هق هق نمودن است .

کؤیرلمک :: معنی حالت گریه دست دادن است.

سیقتاماق :: معنی زیاد گریه کردن

اؤکورمک :: معنی با صدای بلند گریه کردن میباشد

ییغلاماق :: معنی گریه کردن و اینجگیرمک به معنی با صدای نازک گریه کردن است.

برخی از کلماتی که از زبان ترکی وارد زبان فارسی و دیگر زبانها شده است.

آتابای : پدر بزرگ،مربی،مقامی در دربار سلجوقیان،پیران کار آزموده که تربیت شاهزادگان سلجوغی به آنان واگذار میشده است ؛به صورا" اتابِک" وارد زبان عربی و به صورت "اَتابک" و "آتابای" وارد زبان فارسی شده و به صورت های دیگر نیز وارد زبان انگلیسی شده است.

آچینا : دوست،دانا،گشوده؛بصورت" آشنا" و با همین معنا وارد زبان فارسی شده است.

آرخاداش :پشتیبان،دوست، بصورت" آرقداش" به همین معنا وارد لهجه ی عراقی و لیبیایی زبان عربی شده است.

آرمان :با ادب،نیکو،هدف،رویا؛به همین صورت و معنا وارد زبان فارسی شده است.

آسمان :فضا،آویزان کننده،گاو نری که پس از بزرگ شدن اخته کرده باشند،جای آویختن فانوس و چراغ؛بصورت" آسمان" وارد زبان فارسی شده است.

آماج :هدف،نشانه،در اصل آماچ از ریشه اومماق یعنی امید داشتن است که به مرور به آماچ تبدیل شده ،و به همین صورت و معنا وارد زبان فارسی شده است.

آیاز :نسیم خنک سحر،هوای صاف و خیلی سرد،شب بدون ابر و سرد؛کوشا ،پرتلاش ؛بصورت" ایاز" و" ایاس" وارد زبان فارسی شده است.

ائلخان :بزرگ ایل؛ بصورت" ایلخان" و در همین معنا وارد زبان فارسی شده است.


اوجاق :آتشدان،دودمان،سرچشمه،در اصل اوداق بوده و به صورت" اُجاق" و در همین معنا وارد زبان فارسی و به شکل های دیگر نیز وارد زبان روسی و لهجه ی سوری زبان عربی شده است.

اورمان :جنگل،به همین صورت و معنا وارد لهجه ی مصری زبان عربی و بصورت دیگر وارد زبان انگلیسی شده است.

باسنا :ابریشم نامرغوب،محل فشار دادن؛بصورت" پاشنه" وارد زبان فارسی و به صورت" باسنه" وارد زبان عربی شده است.

باشدان :از نو،دوباره،بصورت" باشتان" و به همین معنا وارد لهجه سوری زبان عربی شده است.

باغیش :بخشش،عفو،بصورت" بخش " وارد زبان فارسی شده است.(ببخش:عفو کن)

بایات :نام بزرگ،کنایه از خدا،ثروتمند،کهنه،بصورت" بیات" و به معنای کهنه وارد فارسی شده است.

بایار :کهن،عظیم،نامدار،جنتلمن،یکی از صفات خداوند در باور ترکان؛بصورت" بهار" و در معنای فصل اول سال وارد زبان فارسی و به صورت دیگر و در معنای جنتلمن وارد زبان انگلیسی شده است.

بوران :باد سرد همراه با طوفان شدید،کولاک،با همین تلفظ وارد زبانهای روسی،انگلیسی و فارسی شده است.

پالاز :نوعی زیز انداز نازک،قالیچه ای که پرز ندارد ،به صورت" پالاز" و" پلاس" وارد زبان فارسی و به صورت دیگر نیز وارد زبان عربی شده است.

تاراش :از مصدر تارماق،در قدیم به معنای غارت کردن بوده و بعد ها به معنای تیغ زدن به آن اضافه شده و بصورت" تراش" و "تاراج" وارد زبان فارسی شده است.

تاراشا :باقیمانده تراشیدن، به صورت" تراشه" وارد فارسی شده است.

تاوان :خسارت،غرامت،بصورت" تاوان" به معنای جریمه وارد زبان فارسی و به صورت "طاوان" وارد زبان عربی شده است.

تومال :گرد،مجموع بصورت "دمل" وارد زبان فارسی شده است.

جوشون :زره،بصورت "جوشن" وارد زبان فارسی شده است.

چاپار :نامه رسان،قاصد،سواره به همین صورت و معنا وارد زبان فارسی شده است.

چالیش :زد و خورد، جنگ،کوشش،مبارزه ؛بصورت" چالش" و در همین معنا وارد ادبیات سیاسی زبان فارسی شده است.

چانقال :ناخن حیوان وحشی،به صورت" چنگال" وارد زبان فارسی و به صورت های دیگر وارد زبان عربی شده است.

چنگیز :دریا،دوست،پشتیبان که وارد زبان فارسی شده است.

چیرای :شکل ،رخساره،ادا؛بصورت" چهره" وارد زبان فارسی شده است.

دادلی :خوشمزه ،لذیذ، بصورت" طتلی" وارد زبان عربی شده است.

داغان :نام نوعی پرنده که دولاشا نیز گویند،متلاشی شده،در هم ریخته بصورت" داغون" و در همین معنا وارد زبان فارسی شده اشت.

دامار :رگ،ریشه،اصل بصورت" دمار" وارد زبان فارسی شده است.

درمن :معالجه،بصورت" درمان" و در همین معنا وارد فارسی شده است.

دومان :مه غلیظ،گرد و غبار؛به همین صورت و معنا وارد زبان فارسی شده است.

دوندورا :صحرای یخ زده،صحرای بزرگ در شمال روسیه،این کلمه وارد زبانهای روسی،فرانسوی، اروپایی،فنلاندی و بصورت "توندرا" وارد زبان فارسی شده است.

دوندورما :بستنی،بصورت" دندرمه" وارد زبان عربی شده است.

سالار :دلاور،مردافکن،به همین صورت و معنا وارد زبان فارسی شده است.

ساوار :گندم دیر کاشته شده،جنگجو،جوشن،دفع کننده؛بصورت" سپر" و در معنای محافظ وارد فارسی شده است.

شیمشک :آذرخش،بصورت " شمشک " وارد زبان فارسی شده است.

قاپتان :لباس جنگی،بصورت " خفتان" وارد زبان فارسی و بصورت دیگر نیز وارد زبان انگلیسی شده است.

قازال :برگ خشک،آهو،بصورت "غزال" وارد زبان فارسی و به صورت دیگر وارد زبان روسی شده است.

قاشاب :نگهدارنده،ظرف،به صورت" خشاب " وارد زبان فارسی شده است.

قالان :بزرگ و باقیمانده،این کلمه به صورت " کلان " وارد زبان فارسی شده است.

قامار :در معنای اندام،بصورت" قواره" و" گوارا" وارد زبان فارسی شده است.

قاوان :ظرف بزرگ دهن گشاد ؛ به صورت "هاون" وارد فارسی شده است.

قوپار :کوچ،سفر،به صورت " غبار" وارد زبان فارسی شده است.

قورتوم :جرعه،به صورت "غرت" وارد زبان فارسی شده است.

قونام :مقام ،منصب،بصورت" کنام" و در همین معنا وارد فارسی شده است.

قیوراق :چابک،سرزنده،شاداب این کلمه بصورت" قبراق" و در همین معنا وارد زبان فارسی شده است.

کولک :تلاطم دریا،برف همراه با باد بصورت" کولاک" وارد زبان فارسی شده است.

گمین :پهلو زنی،مراقبت بصورت" کمین" وارد زبان فارسی شده است.

گودر :هدف،مراد به صورت" گودار" و در همین معنا وارد زبان فارسی شده است .
"بی گدار به آب زدن = بی هدف دست به انجام کاری زدن"

یاغما :بارش ،چپاول،غارت،بصورت" یغما" وارد زبان فارسی شده است.

یاواش :آهسته،آرام، به صورت" یواش" و درهمین معنا وارد زبان فارسی شده است.

یوروش :تاخت و تاز،هجوم ، حمله؛ بصورت" یورش" وارد زبان فارسی شده است.

آیلا : هاله اطراف ماه،به صورت "هاله" وارد زبان فارسی شده است.

آینا :آیینه ،شیشه؛ بصورت" آیینه" و" آینه" وارد زبان فاسی شده است.

ائلمیرا :تمثیل کننده ایل،بصورت" المیرا " وارد فارسی شده است

ائلناز :به صورت "الناز" وارد زبان فارسی شده است.

ترلان :نوعی پرنده،شهباز؛ به همین صورت و معنا وارد زبان فارسی شده است.

درنا : به همین صورت وارد زبان فارسی شده است.

سِوگیلی :معشوقه،محبوبه ؛ بصورت "سوگلی" و در همین معنا وارد فارسی شده است.

ساناز :به معنایی کمیاب که وارد زبان فارسی شده است.

گوزل :زیبا ،خوشگل؛ بصورت" غزل" وارد زبان عربی،و از آنجا نیز وارد زبان فارسی شده است.

مارال :گوزن سفید ماده،به همین صوردت و معنا وارد زبان فارسی شده است.

پاره ای فعل ساده و واژه در زبان ترکی

پاره ای فعل ساده و واژه در زبان ترکی وجود دارد که معادل آنها در زبان فارسی و سایر زبانها به صورت فعل ساده وجود ندارد و در مقام آنها،جمله یا عبارت و دست کم فعل مرکب به کار میرود.
به چند نمونه اشاره میکنیم:
1-آجیخماق:گرسنه شدن
2-آجیشدیرماق:به سوزش انداختن، به درد انداختن
3-آجیقلانماق:بر کسی خشم گرفتن
4-آچیلیشماق:قید و کمرویی رو کنار گذاشتن
5-آددیملاشماق:پابه پای کسی راه رفتن
6-آددیملاماق:قدم بزرگ برداشتن، قدم شماری
7-آددیملی:کسی که قدمهای بلند داشته باشد
8-آدلانماق:نامور شدن،مشهور شدن
9-آراغاج:سالی که گرما و رسیدن میوه زود تر از موعد شروع شده باشد
10-آرالاشماق:از جنگ و درگیری دست برداشتن
11-آرالانماق: از هم جدا شدن
12-آرتیق گلمک:با وجود مقصر بودن خود را ذیحق نشان دادن
13-آرخالانماق:متکی بودن، پشت گرم بودن
14-آریتلاماق:پاک کردن،تمیز کردن
15-آریتماق: پاک کردن
16-آریخلاماق:لاغر شدن
17-آزدیرماق:دک کردن
18-آرغین:راه گم کرده
19-آزماق:گم شدن، منحرف شدن
20-آسقی: رخت آویز
21-آسیلی:دل واپس و نگران
22-آشیریم:کمره ی کوه
23-آغلاشما:گریه دسته جمعی
24-آغلامسینماق:بغض کردن
25-آغناق:لجن زار
26-آغناماق:به پهلو غلطیدن
27-آغوز:نخستین شیر پستانداران
28-آلاچرپوو:کولاک و برف
29-آلاچیق:خانه یا سایه بان باغی
30-آلدیرماق:وادار به خرید کردن
31- آلدیرماق: برداشتن اصلاح و آرایشگری
32-آلقیش: کف زدن و تحسین کردن
33-آلقیشلاماق: مورد تشویق قرار دادن
34-آلیشدیرماق:روشن کردن آتش
35-آنلاشماق:همدیگر را درک کردن
36-آنلاشیلماق:مفهوم شدن
37-آنیلماق:یاد شدن،به خاطر آورده شدن
38-آیاقلاشماق:پا به پای کسی رفتن
39-آیاقلاماق:لگد کردن
40-آیریج:دو راهی، محل تقاطع راه ها
41-اپریمک:پیر شدن،پلاسیده شدن
42-اتنه: جوجه پر در نیاورده
43-اردوərdu: چرکاب صابون
44-ارسین ərsin: میله آهنی نوک تیز تنور
45-ارلیک: دختر دم بخت
46-اره میک:زن عقیم و نازا
47:اریشمک ərişmək: سر به سر گذاشتن
48-ارینتی ərinti: آنچه از ذوب فلز بدست می آید
49-ارینمک:تنبلی کردن
50-اریمک: ذوب شدن
51-ازدیرمک:لوس بار آوردن
52-ازدیرمک:وادار به له کردن

برخی کلمات ترکی که با گوج ساخته می شوند

گوج : زور

گوج آلماق : نیرو گرفتن به زور گرفتن

گوج اولماق : زور شدن و غلبه کردن

گوج وئرمک : زور زدن

گوجلو : یر زور ، قوی

گوجلولوک : نیرومندی ، قدرت

گوج سوز : ضعیف

گوج سوزلوک : ناتوانی و ضعف

گوج لندیریجی : نیروبخش

گوجونن : با زور

گوجدن دوشمه ک : از زور افتادن

گوجدن سالماق : تضعیف کردن

گوج لنمک : قوی شدن

گوج له : گوجونه ن ، به زور

گوج گتیرمک : زور آوردن

گوج لشمه ک : قوی شدن

گوجو چاتماق : زورش به کسی یا چیزی رسیدن.

چند لغت ترکی

پس از قبول اسلام توسط تركها، هر دو فرهنگ و زبان از هم متاثر شدند. ترجمه اسامي از عربي به تركي از جمله اين تاثيرات بود. معمولا يافتن معادل براي اسامي در زبانها بسيار مشكل است. اما غناي زبان تركي از يك طرف و معنا دار يودن اسامي در عربي اين كار را ممكن ساخت. (بر عكس بعضي زبانها كه در آنها اسامي معني مشخصي ندارند و اگر هم داشته باشند فقط چند استاد زبانهاي باستاني آنها را ميدانند و نه عامه مردم)

يارادان قولو: اين اسم از دو كلمه "يارادان" به معني "خالق" و قول" به معني "بنده و غلام" تشكيل شده است. "قول" در ديگر تركيبات نظير" حسين قلي" به معني "غلام حسين" و بسياري از نامهاي مذهبي مشاهده مي شود.

آلقاييت: اين كلمه معادل"محمود" عربي است. ريشه آن از فعل"آلقاماق" به معني حمد و ستايش و تشويق است. كلمه "آلقيش" به معني "تشويق" نيز از همين كلمه مشتق شده است. متضاد اين كلمه نيز" قارقيماق" به معني نفرين ميباشد. "قارقيش" در مقابل"آلقيش" اسم مشتق از اين فعل است. ( یازار: هریزلی)