Pərvin e'tesami

پروين اعتصامي شاعر والاي آذربايجان

آزاد زيست و مظلوم از دنيا گذشت

پروين او كج باخيشلارا سؤزوون يوخدي بهره سي
وجداني اولسا بير كسين حق سؤزدن اينجيمز

زندگینامه
رخشنده اعتصامی مشهور به پروین اعتصامی از شاعران بسیار نامی معاصر در روز 25 اسفند سال 1285 شمسی در تبریز تولد یافت و از ابتدا زیر نظر پدر دانشمند و سخندان خود که با انتشار کتاب (تربیت نسوان) اعتقاد و آگاهی خود را به لزوم تربیت دختران نشان داده بود، به رشد پرداخت.

در کودکی با پدر به تهران رفت. ادبیات تركي ، فارسی و عربي را نزد وی قرار گرفت و از محضر ارباب فضل و دانش که در خانه پدرش گرد می آمدند بهره ها یافت و همواره آنان را از قریحه سرشار و استعداد خارق العاده خویش دچار حیرت می ساخت. در هشت سالگی به شعر گفتن پرداخت و مخصوصاً با به نظم کشیدن قطعات زیبا و لطیف که پدرش از کتب خارجی (فرنگی- ترکی و عربی) ترجمه می کرد طبع آزمائی می نمود و به پرورش ذوق می پرداخت.

ايينه و درزي سؤزله شمه سي
(مناظره سوزن و خياط)

ايينه نين دردي دئشيلدي ،دئدي خياطه بئله
آخشام اولدو نه قدر ايشله يه جك سن ، سن هله
گئجه گوندوز ووروسان هئي مني سن ، بيزلي ييسن
گونده يوز يول قاناديب ، بير دفعه اوف اوف دئميسن
قانا باتديم دئمه دين فلسفه سين يارماغيوي
بويادين قانه مني ،هم ده كي اؤز بارماغيوي
بير دئميرسن كي اوزون ساپ مني دالدان قووالير
بعضي وقت من گئديرم ، ساپ قيريلير يولدا قالير
باشيم اوسته گئديرم ،دالدان هئي اوسگوهدو وورور
بزيرم لوت گزيرم ، سينه ده قلبيم توتولور
درزي حيرصلندي دئدي تعريف ائديرسن اؤزونو
خالق بير جوت گؤزونن ياخشي گؤرور دار گؤزونو
سنلي منلي نه قدر ياخشي دي بير لحظه گئدك
داغيلان قلب لره هيممت ائديب روفه ائدك
چاغيراق پئسيان اير تيكمه لي واردير اوره يين
تيكك اما بيل گؤيده قيريلدير اله يين

ویژگی سخن
او در قصایدش پیرو سبک متقدمین بویژه ناصرخسرو است و اشعارش بیشتر شامل مضامین اخلاقی و عرفانی می باشد. پروین موضوعات حکمتی و اخلاقی را با چنان زبان ساده و شیوایی بیان می دارد که خواننده را از هر طبقه تحت تاثیر قرار می دهد. او در قدرت کلام و چیره دستی بر صنایع و آداب سخنوری همپایه ی گویندگان نامدار قرار داشته و در این میان به مناظره توجه خاص دارد و این شیوهء را که شیوهء شاعران شمال و غرب ایران بود احیاء می نماید. پروین تحت تاثیر سعدی و حافظ بوده و اشعارش ترکیبی است از دو سبک خراسانی و سبک عراقی .

خانه پروين اعتصامي در تبريز

اینکه خاک سیهش بالین است
اختر چرخ ادب پروین است

گر چه جز تلخی ز ایام ندید

هر چه خواهی سخنش شیرین است
صاحب آنهمه گفتار امروز
سائل فاتحه و یاسین است
دوستان به که ز وی یاد کنند
دل بی دوست دلی غمگین است
خاک در دیده بسی جان فرساست
سنگ بر سینه بسی سنگین است
بیند این بستر و عبرت گیرد
هر که را چشم حقیقت بین است
هر که باشی و ز هر جا برسی
آخرین منزل هستی این است
آدمی هر چه توانگر باشد
چون بدین نقطه رسید مسکین است
اندر آنجا که قضا حمله کند
چاره تسلیم و ادب تمکین است
زادن و کشتن و پنهان کردن
دهر را رسم و ره دیرین است
خرم آنکس که در این محنت گاه
خاطری را سبب تسکین است

قریحه سرشار و استعداد خارق العاده پروین در شعر همواره موجب حیرت فضلا و دانشمندانی بود که با پدرش معاشرت داشتند، به همین جهت برخی بر این گمان بودند که آن اشعار از او نیست.
پروین اعتصامی بی تردید بزرگترین شاعر زن ایرانی است که در طول تاریخ ادبیات ايران ظهور نموده است. اشعار وی پیش از آنکه بصورت دیوان منتشر شود در مجلد دوم مجله بهار که به قلم پدرش مرحوم یوسف اعتصام الملک انتشار می یافت چاپ می شد (1302 ـ 1300 خورشیدی) دیوان اشعار پروین اعتصامی که شامل 6500 بیت از قصیده و مثنوی و قطعه است تاکنون چندین بار به چاپ رسیده است.
مقدمه دیوان به قلم شادروان استاد محمد تقی ملک الشعرای بهار است که پیرامون سبک اشعار پروین و ویژگیهای اشعار او نوشته است.