گاگائوزیا یک جمهوری خودمختار در کشور مولداوی است که در تاریخ ۲۳ دسامبر ۱۹۹۴ تأسیس شده است.
مساحت این جمهوری ۱٬۸۲۳ کیلومتر مربع است.
گاگائوز یک قوم ترکتبار است که بیشتر در جنوب مولداوی (گاگائوزیا) و جنوب شرقی اوکراین (بودجاک) زندگی میکنند.
گاگائوزها نیز همانند چوواشها، یاکوتها، و دولقانها از ترکان مسیحیمذهب هستند.
اکثر آنها ارتدکس و بعضی پروتستان میباشند.
این مردم به زبان گاگائوز از شاخهٔ اغوز خانوادهٔ زبانهای ترکی صحبت میکنند که شامل آذربایجانی، ترکی ترکیه و ترکمنی نیز میشود.
گاگائوزها در بندر اودسا، و منطقه زاپوریژیای اوکراین، همچنین در کشورهای قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان، کاباردینو-بالکاریا (روسیه) و رومانی سکونت دارند.
اجداد گاگائوزها عشایر اوز، شاخهای از قوم اوغوز بودهاند.
تاریخ نویسان بیزانس گذشت آنها از رود دانوب و ساکن شدن آنها را در بالکان یونان و بلغارستان درج نمودهاند. آنها بعد از اسکان در این منطقه مسیحی گشتهاند.
فعالیتهای ملی گرایانه در میان گاگائوزها تا سالهای هشتاد میلادی محدود به روشنفکران بود ولی با تجزیه شوروی و تمایل به نزدیکی با رومانی در مولداوی حرکت ملی فعالی برای استقلال صورت گرفت.
در سال ۱۹۹۴ مجلس مولداوی خودمختاری گاگائوزیا (گاگائوز یری Gagauz Yeri) را به رسمیت شناخت و بدین ترتیب اختلاف به صورت مسالمتآمیزی برطرف شد.
زبان گاگائوز یک زبان ترکی است که توسط گاگائوزها در مولداوی، اوکراین و مناطقی از ترکیه صحبت میشود. این زبان دارای تعدادی گویش است و تحت تأثیر زبانهای روسی، رومانیایی و ترکی قرار گرفته است. زبان گاگائوز بخشی از شاخه زبانهای ترکی اوغوز است و با زبانهای ترکی استانبولی، آذربایجانی و ترکمنی ارتباط نزدیکی دارد.
زبان گاگاووز (Gagauz language) نام گونهای از زبانهای ترکی است که توسط مردم گاگائوز یا بهطور رسمی در گاگائوزیا، مولداوی تکلم میشود. این زبان از دو لهجه گاگائوزی بلغاری و گاگائوزی بحری تشکیل شده است. زبان ترکی روملی یک زبان متفاوت از زبان گاگائوز است.
